نقد سریال Black Mirror؛ قسمت چهارم، فصل چهارم

اپیزود چهارم فصل چهارم Black Mirror ما را به دنیایی می برد که روابط عاشقانه در کنترل یک سیستم ناظر است. آیا این اختراع خوبی است؟ همراه نقد زومجی باشید.

بعد از دو اپیزود دلسردکننده ی دوم و سوم که هرکدام به نوعی یکی از دلایل موفقیت «آینه ی سیاه» (Black Mirror) را زیر پا گذاشته بودند و ایده ها و پتانسیل های هیجان انگیزش را هدر داده بودند، روبه رو شدن با اپیزودی مثل «دی جی رو حلق آویز کن» خوشحالی دو چندانی دارد. دلیلش هم به خاطر این است که «دی جی» نکات مهمی را که دو اپیزود قبل نادیده گرفته بودند به خوبی اجرا می کند. نتیجه اپیزودی است که شاید یکی از بهترینِ بهترین های «آینه ی سیاه» نباشد و شاید مثل «یو.اس.اس کالیستر» حکم دستاورد جدیدی را برای سریال نداشته باشد، اما حقیقت این است که همه ی اپیزودها برای رضایت بخش شدن لزوما نباید دست قبلی ها را از پشت ببندند و انقلابی ظاهر شوند. همین که بتوانند فرمول «آینه ی سیاه» را به درستی اجرا کنند خودش کفایت می کند. با دو اپیزود گذشته باز دوباره بهمان ثابت شد که شاید سریال از سرمشق و نقشه ی از پیش تعیین شده ای بهره می برد، اما پیروی از آن به این سادگی ها که به نظر می رسد هم نیست. «دی جی» روی کاغذ یک اپیزود تماما قابل پیش بینی است (حداقل تا قبل از پایان بندی اش). هیچ چیزی درباره ی این اپیزود وجود ندارد که شبیه به آن را قبلا در این سریال ندیده باشیم. چارلی بروکر در نگارش سناریوی این اپیزود کلمه به کلمه، جمله به جمله و خط به خط دستورالعمل سناریوهای «آینه ی سیاه» را دنبال می کند. داریم درباره ی اپیزودی حرف می زنیم که همین الان نسخه ی بهتری از آن را در همین سریال دیده ایم. «دی جی» در واقع دنباله ی معنوی «سن جونیپرو» است. شکی در این نیست که «سن جونیپرو» بلافاصله به پرطرفدارترین و تحسین شده ترین اپیزود «آینه ی سیاه» تبدیل شد و شخصا می توانستم حدس بزنم که بروکر دیر یا زود سراغ روایت داستان دیگری در حال و هوای بزرگ ترین موفقیتش خواهد رفت.
بزرگ ترین مشکلِ «دی جی» که البته نمی توان اسمش را دقیقا مشکل گذاشت همین است. اینکه «دی جی» در واقع چیزی بیشتر از تلاشی برای تکرار داستان و موفقیت «سن جونیپرو» نیست و همین نکته ممکن است باعث شود تا بعد از اتمامش به اندازه ای که خود اپیزود دوست دارد تحت تاثیر قرار نگیرید. چون به جای اپیزودی که فرمولِ «سن جونیپرو» را بردارد و آن را با تغییر و تحول بزرگی روبه رو کند و حس دیگری از ما بگیرد، «دی جی» به اپیزودی تبدیل می شود که صرفا می خواهد جا پای آن قسمت بگذارد و از آنجایی که آن قسمت به عنوان اولین اپیزود «آینه ی سیاه» که پایان بندی خوشی داشت حسابی ترکاند و سروصدا به پا کرد و به منحصربه فردترین اپیزود تاریخ سریال تبدیل شد، «دی جی» از این موقعیت بهره نمی برد و طبیعتا به چیز بیشتری به جز یک پایان بندی خوش برای رسیدن به موفقیتی در حد «سن جونیپرو» و فرار از مقایسه شدن با آن اپیزود نیاز داشته است. اگر «سن جونیپرو» عاشقانه ترین اپیزود سریال بود که برخلاف همیشه کاراکترهایش از جدایی و افسردگی مطلق به همراهی و آرامش همیشگی می رسیدند، «دی جی» هم کم و بیش در این چارچوب قرار می گیرد. اپیزودی که به طور پیش فرض در رده ی دوم عاشقانه ترین اپیزود های سریال قرار می گیرد و درباره ی خوشبختی یک زوج است. اگر «سن جونیپرو» با لبخند و نگاهی از ته قلب خوشحال و امیدوارکننده به پایان رسید، «دی جی» هم به طور پیش فرض دومین اپیزود تاریخ سریال است که به نماها و موزیکی منتهی می شود که لبخند بر لب مان جاری می کند. تمام اینها یعنی هر کاری کنیم «دی جی» به طور پیش فرض در بهترین حالت در رده ی دوم قرار می گیرد. نه پایان بندی خوشش آن را منحصربه فرد می کند و نه به خاطر شکستن روند همیشگی سریال غافلگیرکننده ظاهر می شود. در یک کلام «دی جی» از خودش چیزی ندارد تا بتواند از زیر سایه ی بلند و سنگین «سن جونیپرو» خارج شود. این اپیزود آن قدر به «سن جونیپرو» شبیه است که امکان ندارد حرف از آن شود و یاد ماجراهای کلی و یورکی در واضعیت مجازی پس از مرگشان نیافتیم. امکان ندارد در قضاوت این اپیزود با خودمان نگوییم که :«سن جونیپرو این کار رو زودتر و بهتر انجام داده بود». اما مسئله این است که قرار گرفتن در جایگاه دوم لزوما به معنی باختن نیست. لزوما به این معنی نیست که با اپیزود بدی طرفیم. چیزی که «دی جی» را به اپیزود قابل توجه و تحسین برانگیزی تبدیل می کند این است که داستانش را آن قدر خوب در چارچوبی آشنا با عناصری آشنا روایت می کند که این آشنا بودن توی ذوق نمی زند و منجر به اپیزود خسته کننده و قابل پیش بینی ای مثل «آرک انجل» نمی شود.

دلیلش هم به خاطر این است که «دی جی» در هر زمینه ای که «آرک انجل» کم کاری کرده بود بافکر و جزییات نگری و ظریف کاری پا پیش گذاشته است. هر چاله چوله و حفره ای را که «آرک انجل» باز گذاشته بود پُر کرده است. با هر نکته ی حساسی که به راحتی می توانست داستان را غیرقابل باور کند با دقت رفتار کرده است. به جای اینکه داستان شبیه ایده ی جذاب اما نپخته ای به نظر برسد که به اندازه ی کافی مورد بسط و پرداخت قرار نگرفته و حالتی سرسری و شتاب زده دارد، «دی جی» از ایده اش به عنوان شروعی برای خلق یک دنیای کنجکاوی برانگیز و رسیدن به پیامی تاثیرگذار استفاده می کند. چون روی کاغذ «دی جی» و «آرک انجل» خیلی به یکدیگر شبیه هستند. هر دو در آن دسته داستانک های «آینه ی سیاه» قرار می گیرند که خیلی به تکنولوژی مرکزی شان تکیه می کنند. اصل ماجرا حول و حوش یک اختراع می چرخد. هر دو اپیزودهایی هستند که به درگیری های ذهنی به ظاهر ساده اما جهان شمول و پیچیده ای می پردازند. درگیری هایی که اگرچه از فرط تکرار به یک عادت و به یک مشغله ی ذهنی روتین تبدیل شده اند، اما سریال با تمرکز روی آنها و موشکافی شان، روی احساسات و بحران هایی از تماشاگران دست می گذارد که همه حضورشان را همیشه حس می کنیم، اما یا راه مدیریت آنها را نمی دانیم یا فکر می کنیم در احساس کردنشان تنها هستیم. همان طور که «آرک انجل» درباره ی نگرانی مادرانه و مسئله ی تعادل در محافظت از فرزندان در مقابل واقعیت های دنیا بود، «دی جی» هم به طور کلی درباره ی زندگی عاشقانه است. درباره ی اینکه چگونه می توان شریک مناسبی برای زندگی پیدا کرد. چگونه می توان روابط عاشقانه ی پرتعدادی را بالاخره برای پیدا کردن جفت واقعی پشت سر گذاشت. چگونه می توان بعد از فروپاشی هرکدام از آنها، ناامیدتر از قبل نشد. ناامید از اینکه انگار هیچکس نیست که واقعا با من جفت و جور شود. چگونه می توان به عشقی دست پیدا کرد که آتشش نه با یک ساعت کوبیدن دو سنگ چخماق به یکدیگر، بلکه در یک چشم به هم زدن شعله ور شده و شعله هایش آرام نگیرند. و اگر این عشق آتشین و سوزان پیدا شد، چگونه می توان زندگی مشترکی را بدون نگرانی و استرس از اینکه این کبوترهای عاشق بعد از مدتی به سگ و گربه هایی دعوایی و وحشی تبدیل نمی شوند شروع کرد. اینکه آیا چیزی به اسم پیدا کردن «جفت واقعی »مان برای زندگی با او وجود دارد و اگر وجود دارد راهی برای پیدا کردن او هست یا تمام اینها یک سری خرافات هستند و تنها راه مان برای آغاز یک زندگی مشترک این است که دل مان را به دریا بزنیم و امیدوار باشیم که همه چیز خوب پیش می رود و تمام سعی و تلاش مان را کنیم تا جلوی فروپاشی زندگی مشترک مان را بگیریم. اما وقتی تلاش هایمان کفایت نکرد و خودمان را در حال امضای برگه ی طلاق پیدا کردیم، آیا این به این معنی است که بخش قابل توجه ای از زندگی مان به امیدی واهی هدر رفته است.
پس هم این اپیزود و هم «آرک انجل» روی موضوعاتی دست گذاشته اند که تقریبا هرروز خیلی ها با آنها سروکله می زنند؛ موضوعاتی که خیلی بیشتر از چیزی که به نظر می رسد ذهن ها را درگیر می کنند و خیلی بیشتر از چیزی که نشان می دهند پیچیده و بحث برانگیز هستند. اما چرا «آرک انجل» در پرداخت به ایده اش شکست می خورد، اما «دی جی» موفق می شود؟ جواب در رسیدن به دو واژه ی «درگیری ذهنی» و «دغدغه ای بحث برانگیز» مخفی شده است. یکی بزرگ ترین مشکلات «آرک انجل» این بود که موفق نشده بود درگیری اصلی قصه را قابل لمس کند. سراسیمگی و دلشوره ی مادر قصه برای دخترش باید به عنوان غریزه و تمایل مادرانه ای از کنترل خارج شده و بیش از اندازه اما قابل درک به نظر می رسید تا جدایی او از دخترش در پایان قصه منجر به سرانجام تراژیک و دردناکی شود، اما در عمل شخصا مادر را به عنوان آنتاگونیست نفرت انگیزی می دیدم که برای نابودی اش لحظه شماری می کردم. پس به همین سادگی درگیری ذهنی محوری قصه شکل نگرفته بود. ارتباطی که باید با مادر قصه ایجاد می شد تا بتوانیم آشوب روانی اش را لمس کرده و با او همدلی کنیم اتفاق نیافتاده بود. مشکل دوم ماهیت خودِ دستگاهی که مادر در مغز دخترش کار می گذارد بود. دستگاهی که آن قدر احمقانه بود که باز نمی شد تصور کرد مادری تصمیم به استفاده از آن برای کنترل ۲۴ ساعته ی دخترش، حتی در دوران نوجوانی بگیرد. پس به این ترتیب دغدغه ی بحث برانگیزِ مرکزی قصه هم از بین می رفت. هیچ وقت در طول این اپیزود بحثی درباره ی خوب بودن یا نبودن این تکنولوژی به میان کشیده نمی شود. ما از همان ثانیه ی اول می دانیم که در حال تماشای فاجعه ای در شرف وقوع هستیم. «دی جی» موفقیتش را مدیون این است که بروکر این دو نکته را در نگارش این سناریو رعایت کرده است. در نتیجه داستان از بدو ورود نظرمان را جلب کرده و تا انتها رها نمی کند.

«دی جی» در آن دسته از اپیزودهای «آینه ی سیاه» قرار می گیرد که دارای یکی از آن پیچش های دگرگون کننده است. یکی از آن پیچش هایی که تمام چیزهایی را که تاکنون در حال تماشای آن بودیم متحول می کند. نه فقط معنا و برداشت اولیه مان، بلکه کل دنیا را زیر و رو می کند. اما قبل از اینکه این پیچش از راه برسد و متوجه واقعیتِ واقعیتی که داریم می بینیم شویم اولین برداشتم از «دی جی»، یک دنیای دستوپیایی در حال و هوای «۱۵ میلیون امتیاز» بود. «دی جی» در نگاه اول یکی از آن اپیزودهایی به نظر می رسد که اپلیکیشنی از دنیای حال حاضر خودمان را برمی دارند و آن را به چیز تمثیلی بزرگی در داستانشان تبدیل می کنند. مثل «سقوط آزاد» که ایده ی شبکه های اجتماعی را از دنیای ما برداشته بود و آن را در دنیای این اپیزود اغراق کرده بود. نتیجه دنیایی بود که سیستم و ساز و کارش براساس یک شبکه ی اجتماعی گسترده می چرخید که همه چیزش از خرید خانه و بلیت هواپیما تا رفتار مردم در خیابان به امتیازتان در این شبکه ی اجتماعی ارتباط داشت. «دی جی» چنین اپیزودی است. اما این بار بروکر ایده ی اپلیکیشن ها و سایت های دوست یابی مثل «تیندر» را برداشته است و یک دنیای کامل براساس آن طراحی کرده است. یکی از اعصاب خردکن ترین نکات این جور اپلیکیشن ها که عزیز انصاری هم یکی از بهترین اپیزودهای فصل دوم «استاد هیچی» (Master of None) را به بررسی آن اختصاص داده بود بلاتکلیفی اش است. معمولا اولین فاکتور در انتخاب، قیافه ی طرف است و معمولا کار بعد از دیدار اول به جایی ختم نمی شود. کاربران این جور اپلیکیشن ها خود را در چرخه ی تکرارشونده ای از دیدار اول و بازگشت به نقطه ی اول پیدا می کنند. بدون امیدی برای پیدا کردن جفت واقعی شان. بدون پیشرفتی برای پیدا کردن فردی که رابطه ی عمیق تری را با او حس کنند. شاید یکی از دلایلش به خاطر این است که کنترل ماجرا دست خود کاربران است. آنها هستند که طرف مقابل را انتخاب می کنند و خودشان مدت زمانی را که باید با هم وقت بگذرانند تعیین می کنند. چارلی بروکر ولی ما را به دنیایی می برد که حالا خود اپلیکیشن است که برای کاربرانش تصمیم گیری می کند. اپلیکیشن که چه عرض کنم. قضیه در اینجا توسط یک «سیستم» کنترل می شود.
برخورد همین دو حس خوش بینی و بدبینی است که نیروی محرکه ی اصلی این اپیزود را تامین می کند
در شروع اپیزود با پسر معذبی به اسم فرانک (جو کول) و دختر شاد و شنگولی به اسم ایمی (جوجینا کمپبل) آشنا می شویم. نمی دانیم آنها چند سالشان است، از کجا آمده اند، به چه چیزهایی علاقه دارند و شغلشان چه چیزی است. تنها چیزی که می دانیم این است که آنها قرار است در رستوران شیکی با یکدیگر ملاقات کنند. هر دوی آنها مجهز به گجت گِردی هستند که هوش مصنوعی اش را «مربی» صدا می کنند و او بهشان می گوید که ۱۲ ساعت وقت دارند تا با یکدیگر وقت بگذرانند و با هم آشنا شوند. بعد از این ۱۲ ساعت، رابطه شان منقضی شده و آنها بی برو برگرد از هم جدا می شوند. خیلی زود متوجه می شویم فقط این دو نیستند که از این دستگاه های عجیب استفاده می کنند. تمام دختران و پسرانی که در دنیای این اپیزود می بینیم مجهز به یکی از این گجت های سخنگو هستند و تمام زندگی شان به دیدار با جفت های تصادفی که سیستم برایشان انتخاب می کند، وقت گذراندن با آنها به مدت زمانی که سیستم برایشان مشخص می کند و تکرار این روند از نو خلاصه شده است. اما چرا این آدم ها باید خودشان را اسیر یک سیستم کنند؟ به خاطر اینکه این سیستم بهشان قول می دهد که به احتمال بیش از ۹۹ درصد بعد از مدتی با محاسبه ی تجربه هایی که داشته اند بهترین جفتشان را معرفی می کند. سپس آنها با ازدواج کردن با شوهر/زن ایده آلشان از این منطقه خارج شده و به دنیای بیرون از دیوارها که معلوم نیست چیست و در آن چه خبر است می روند. بله، کمی بعد می فهمیم همه ی دنیا چیزی نیست که می بینیم. می فهمیم ظاهرا اینجا محیط بسته ای است که دیوار بسیار بلندی به دور آن کشیده شده است. همه در افسوس پیدا کردن همسر ایده آلشان توسط سیستم و اطلاع پیدا کردن از چیزی که آنسوی دیوار انتظارشان را می کشد هستند. می فهمیم آنها هیچ کاری برای انجام دادن ندارند. نه نگران پرداخت اجاره خانه شان هستند و نه نگران به دست آوردن لقمه نانی برای سیر کردن شکمشان. همه چیز برای آنها محیاست. آنها فقط باید دندان روی جگر بگذارند و برای پیدا کردن جفت واقعی شان به سیستم ایمان بیاورند.
اگرچه محل اقامت این دختران و پسران خیلی شیک و تجملاتی و پیشرفته به نظر می رسد و بیشتر شبیه یک هتل پنج ستاره ی عظیم است و اگرچه همه به جز وقت هایی که در انتظارِ انتخاب جفتشان توسط سیستم زانوی غم بغل گرفته اند خوشحال هستند، اما این دنیا همزمان یک جور انرژی منفی هم از خود ساطع می کند. انگار یک جای کار می لنگد. یکی از دلایلش به خاطر این است که داریم «آینه ی سیاه» تماشا می کنیم. همگی این سریال را با این سوال که این دفعه قرار است چه بلایی سر کاراکترها بیاید شروع می کنیم. پس بخشی از این احساس منفی طبیعی است. اما بخش دیگرش به خاطر این است که زندگی کردن در دنیای بسته ای که یک سیستم، زندگی عاشقانه ی آدم ها را کنترل می کند کمی ترسناک به نظر می رسد. آدم را یاد دنیاهای جرج اورولی می اندازد. نه تنها از یک طرف در پس زمینه ی اکثر صحنه ها نگهبانان سیاه پوش اخمویی با شوکر ایستاده اند که کسانی را که از سیستم پیروی نمی کنند ادب می کنند، بلکه امکان ندارد این اپیزود را ببینید و یاد «۱۵ میلیون امتیاز» نیافتید. در آن اپیزود هم حاکمان ناشناس جامعه، عده ای را در یک ساختمان بسته زندانی کرده بودند و از آنها کار می کشیدند و با آنها طوری رفتار می کردند که انگار دارند برای پیشرفت خودشان رکاب می زنند و هروقت بخواهند می توانند از این زندگی نکبت بار خلاص شوند. تنها فرقِ «دی جی» با «۱۵ میلیون امتیاز» این است که اگر در «۱۵ میلیون امتیاز» از همان دقایق اول می دانستیم که در حال دنبال کردن یک قهرمان بدبخت و افسرده هستیم و می دانستیم که این جامعه از ریشه مشکل دارد، همه چیز در «دی جی» عادی به نظر می رسد. کاراکترها از وضعیتشان گله نمی کنند و دنیا هم به طرز آشکاری افتضاح نیست. اما چرا بدبینی رهایم نمی کند؟

یکی از موفقیت های این اپیزود این است که تماشاگر را در برزخ رها می کند. در برزخِ سر در آوردن از ماهیت واقعی این دنیا. درست برخلاف «آرک انجل» که از همان ابتدا دست تکنولوژی مرکزی اش را رو می کند و در نتیجه دیگر کنجکاوی و تعلیقی در رابطه با آن باقی نمی ماند، «دی جی» موفق می شود کاری کند تا نظر دوپهلویی درباره ی ماهیت این دنیا داشته باشیم و نتوانیم بلافاصله آن را قضاوت کنیم و در نتیجه در تعلیق قرار می گیریم و در پس زمینه ی همه ی لحظات خوشحال داستان هم فکرهای بد و آشفته رهایمان نمی کنند.. اینکه بالاخره سرانجام چه چیزی از آب در خواهد آمد. چون از یک سو همه چیز مشکوک به نظر می رسد. انگار باز دوباره با یکی از آن سناریوهایی سروکار داریم که ترس و وحشت و حقیقت شوکه کننده ی واقعی اش را زیر تصاویری زیبا مخفی کرده است. از یک طرف وجود سیستمی کنترل کننده که روابط عاشقانه ی آدم ها را مدیریت می کند و با بررسی دیالوگ ها و اتفاقاتی که در هر یک از این رابطه ها می افتد، جفت ایده آلشان را انتخاب می کند عالی به نظر می رسد، اما از طرف دیگر می بینیم که فرانک و ایمی که خیلی سریع و عمیق با هم رفیق می شوند مجبور می شوند بعد از ۱۲ ساعت یکدیگر را ترک کنند. در این نقطه به نظر می رسید با یکی از آن داستان های عشق علیه سیستم طرفیم. جایی که سیستمی بی رحم که می خواهد مخالف خانواده باشد یا یک هوش مصنوعی ناظر، جلوی رسیدن دو عاشق را به یکدیگر می گیرند و کار این دو این است که چیزی را که بودن آنها در کنار هم را ممنوع می کند زیر پا بگذارند. اما داستان پیش بینی مان را خراب می کند. ناگهان بعد از مدتی سیستم دوباره فرانک و ایمی را برای دیدار با یکدیگر انتخاب می کند. این دفعه این دو به یکدیگر قول می دهند که بدون نگاه کردن به تاریخ انقضای رابطه شان، با هم وقت بگذرانند. به لطفِ قدرت داستانگویی این اپیزود در شناساندن چم و خم و ساختار این سیستم و رابطه ی فرانک و ایمی است که در این لحظات من هم وسوسه ی فرانک برای فهمیدن تاریخ انقضایشان را احساس می کردم. این وسط این سوال مطرح می شود که اگر با یکی از داستان های عشق علیه سیستم طرفیم، پس چرا سیستم فرانک و ایمی را دوباره کنار هم برگردانده است؟
در همین فکر هستیم که ترسناک ترین اتفاق این اپیزود می افتد؛ جایی که فرانک تصمیم می گیرد تا یواشکی از مدت زمانی که سیستم برای رابطه ی او و ایمی تعیین کرده است اطلاع پیدا کند. اما نگاه کردن به صفحه ی نمایشگر همانا و گند زدن هم همانا. آنها پنج سال با هم خواهند بود، اما نه. از آنجایی که فرانک زیر قولش زده و تنهایی به صفحه ی گجتش نگاه کرده، سیستم ۵ سال را به کمتر از یک روز کاهش می دهد. دوباره همه چیز پیچیده می شود. سیستم متوجه شیمی گرم آنها در دیدار اول شده بود و این بار وقت بیشتری بهشان داده بود. این یعنی سیستم باهوش تر و مهربا ن تر از چیزی که از ماشین های شرور علمی -تخیلی انتظار داریم است، اما کسی که خرابکاری می کند فرانک است. حالا سوال این است که آیا سیستم به خاطر این اشتباه که به دعوای فرانک و ایمی منجر می شود نتیجه گیری می کند که این دو به درد یکدیگر نمی خورند؟ پس می بینید که بروکر دنیا و تکنولوژی ای خلق کرده که راحت دستش را رو نمی کند. این در حالی است که مثل بهترین اپیزودهای «آینه ی سیاه» همه چیز به تکنولوژی خلاصه نمی شود. بلکه تکنولوژی وسیله ای برای جستجو در خصوصیات انسانی است. اپیزودهایی مثل «تمام خاطرات تو» و «سن جونیپرو» به این دلیل به کلاسیک های این سریال تبدیل شده اند که از تکنولوژی به عنوان چارچوبی برای روایت داستان های عمیق تری درباره ی روابط انسانی و درد و رنج ها و زیبایی های همراهش بهره می برند. کنترل روابط عاشقانه ی کاراکترها توسط یک هوش مصنوعی شاید در نگاه اول آزاردهنده باشد، اما ما همزمان می بینیم که سیستم به جایگزین جذابی برای کاربران تبدیل شده است. از آنجایی که روابط توسط سیستم انتخاب می شوند، دیگر ریسکِ ترس از اینکه طرف مقابل شما را انتخاب نکند هم وجود ندارد. از آنجایی که زمان مشخصی توسط سیستم برای هر رابطه تعیین می شد، افراد می دانند که تا چه مدتی باید نهایت استفاده را از آن کنند یا تا چه مدتی باید آن را تحمل کنند. از همه مهم تر این است که کاربران می دانند که حتی روابطی که خوب پیش نمی روند هم حاوی دیتاهایی هستند که سیستم برای انتخاب جفت واقعی تان از آنها بهره می برد. پس آنها در چرخه ی تکرارشونده ای از دیدارها و روابطی که به هیچ جا ختم نمی شوند گرفتار نشده اند. این سیستم نوری را در انتهای تونل به کاربرانش نشان می دهد که قبل از این وجود نداشت. حالا اینکه این نور واقعی است یا نه فعلا مهم نیست. مهم این است که این سیستم پروسه ی پیدا کردن شریک واقعی زندگی شان را آسان تر و کم دردسرتر و کم استرس تر کرده است.

بنابراین در هنگام تماشای «دی جی» می توان درک کرد که چرا آدم ها به چند خط کُد و الگوریتم برای کنترل زندگی ها و روابط شان اعتماد می کنند. چون این سیستم بهشان امیدواری و قوت قلب می دهد که قرار نیست تا ابد مجرد بمانند. قرار نیست تا ابد تنها بمانند. قرار است برای همیشه مثل مرغ سر کنده در جستجوی پیدا کردن عشق واقعی شان از این سو به آنسو بدوند. سریال از این طریق به ترسی اشاره می کند که هم اکنون کاربران اپلیکیشن های دوست یابی یا کلا تمام کسانی که با استرس پیدا کردن عشق واقعی سروکله می زنند را تحت تاثیر قرار داده است. این سیستم پیشرفته از دل همین ترس و نگرانی شکل گرفته و به محبوبیت رسیده است. اینکه تکنولوژی به کمک مان آمده تا تصمیمات سخت و اعصاب خردکن زندگی مان را به جای ما بگیرد آن قدر آرامش بخش است که تعجبی ندارد که چرا این دختران و پسران زندگی شان را در کنترل سیستم گذاشته اند. اما استفاده از آن همزمان بدون سوالات فلسفی هم نیست. آیا درست است آزادی مان را به ازای به دست آوردن کمی آرامش خاطر از دست بدهیم؟ اگر دو نفر از هم خوششان بیاید و بخواهند زندگی شان را با هم بگذرانند و سیستم آنها را شریک زندگی خوبی برای یکدیگر نداند چه می شود؟ از آنجایی که در حال تماشای «آینه ی سیاه» هستیم یک جور حس عدم ااطمینان و شوم هم مثل مه ای غلیظ، همه چیز را احاطه کرده است. اگر این سیستم در واقع تله باشد چه؟ اگر بعد از ازدواج این دختران و پسران و سفر به آنسوی دیوار، چیز ترسناکی به جز خوشبختی انتظارشان را بکشد چه؟ اگر دولت نقشه ی شومی برای آنها داشته باشد چه؟ برخورد همین دو حس خوش بینی و بدبینی است که نیروی محرکه ی اصلی این اپیزود را تامین می کند و باعث می شود در طول داستان مغزتان مدام برای رسیدن به جواب در حال پردازش چیزهایی که می بیند باشد. اما اگر دروغ بگویم در انتها این بدبینی بود که جنگ را برنده شد. زمانی که ایمی تصمیم می گیرد تا در شب قبل از معرفی جفت واقعی اش، با فرانک دیدار کند و از او می خواهد تا با هم دست به شورش بزنند، از کمپ فرار کنند، از دیوار بالا بروند و با بی اعتنایی به سیستم، خودشان زندگی خودشان را بسازند، انتظار داشتم که اتفاق بدی بیافتد. مثلا آنها بعد از بالا رفتن از دیوار و پایین آمدن در آنسو با دنیای پسا-آخرالزمانی سیاهی روبه رو شوند. یا اینکه بعد از فرار آنها متوجه شویم که سیستم فرانک و ایمی را به عنوان جفت یکدیگر انتخاب کرده بوده و آنها نه از شرارت یک هوش مصنوعی، بلکه از عدم اطمینان خودشان ضربه می خورند. اما هیچکدام از اینها اتفاق نمی افتد.
تصمیم فرانک و ایمی برای شورش و فرار همانا و فریز شدن دنیا هم همانا. متوجه می شویم آنها در یک دنیای شبیه سازی شده حضور دارند و آنها نه فرانک و ایمی واقعی، بلکه یکی از صدها نسخه های شبیه سازی شده ی آنها درون یک اپلیکیشن دوست یابی پیشرفته هستند. متوجه می شویم راه برنده شدن در این شبیه ساز و تنها راهی که دو نفر می توانند به یکدیگر برسند «شورش» کردن علیه سیستم است. معلوم می شود اگرچه در ظاهر کنترل زندگی آنها در اختیار سیستم بوده، اما تصمیم نهایی و اصلی دست خودشان بوده است. تمام مسائل ریاضی و تکنولوژی ها و الگوریتم های پیشرفته می توانند بهترین جفت فرد را انتخاب کنند، اما آنها نقشی در خود عملِ عاشق شدن ندارند. برای اینکه عاشق شوی باید خودت تصمیم بگیری. در نتیجه با اپیزودی روبه رو می شویم که در تضاد مطلق با «۱۵ میلیون امتیاز» و با شباهت کامل به «سن جونیپرو» به پایان می رسد. اگر «۱۵ میلیون امتیاز» بهمان نشان داد که شورش علیه سیستم به چیزی جز بلعیده شدن توسط همان سیستم منجر نمی شود، «دی جی» شورش علیه سیستم را تشویق می کند. و درست مثل «سن جونیپرو» که تکنولوژی برای یک بار هم که شده به کمک انسان ها آمده بود تا زندگی را برای آنها قابل تحمل تر و لذت بخش تر کند و آنها را بعد از مرگ به تمام چیزهایی که دوست داشتند برساند، «دی جی» هم ما را به دنیایی می برد که برای یک بار دیگر هم که شده تکنولوژی به کمک انسان ها آمده است تا آنها را در یکی از طاقت فرساترین تصمیمات زندگی شان یاری کند. به کافه ای درون دنیای واقعی کات می زنیم و فرانک و ایمی را می بینیم که بعد از انتخاب شدن توسط سیستم، سرشان را از روی موبایل هایشان برمی دارند، از لای شلوغی و سروصدا و موسیقی یکدیگر را پیدا می کنند و با یک لبخند برای اولین بار به هم نزدیک می شوند. این پایان بندی تضمین نمی کند که فرانک و ایمی برای همیشه کنار هم خواهند ماند و برای همیشه عاشق خواهند ماند، اما با توجه به چیزی که با نسخه های شبیه سازی شده ی آنها دیدیم، آینده خیلی خیلی امیدوارکننده به نظر می رسد. حداقل احتمال اینکه آنها جفت واقعی شان را پیدا کرده باشند خیلی خیلی بیشتر از کسانی است که از این سیستم استفاده نمی کنند.

البته همه ی اینها به این معنی نیست که همه چیز خیلی تر و تمیز و بدون پیچیدگی های اخلاقی به پایان می رسد. یا حداقل برای ما تماشاگران. ما دقیقا نمی دانیم نسخه های فرانک و ایمی به چه شکلی ساخته شده اند و ماهیت واقعی شان چه چیزی است، اما آنها خیلی شبیه به کلون های دیجیتالی انسان های واقعی که در اپیزودهایی مثل «کریسمس سفید» و «یو.اس.اس کالیستر» دیده بودیم هستند. مثلا در جریان «کریسمس سفید» متوجه می شویم که آدم ها می توانند از روی خودشان یک کلون دیجیتالی درست کنند و او را مجبور کنند که وظیفه ی کنترل خانه ی هوشمندش را به دست بگیرد و کسی که وظیفه ی راه اندازی این کلون های دیجیتالی را برعهده دارد می تواند کاری کند ۶ ماه در واقعیت مجازی، فقط یک ثانیه در دنیای واقعی طول بکشد. آنها شاید از گوشت و پوست و استخوان تشکیل نشده باشند، اما فکر و احساس دارند. از یک طرف می توان گفت فرانک و ایمی ای که در «دی جی» می بینیم هم یکی از همین جنس کلون های دیجیتالی هستند. با این تفاوت که آنها برخلاف قبلی ها نمی دانند که در حال زندگی کردن در یک دنیای ماتریکس گونه هستند. به عبارت دیگر اگرچه برای کلون های دیجیتالی سال ها طول می کشد که جفت واقعی شان را پیدا کنند، اما شاید فرانک و ایمی واقعی فقط باید کمتر از یک روز، کمتر از چند دقیقه یا شاید کمتر از یک ثانیه صبر کنند تا جفتشان را شناسایی کنند. بنابراین می توان از این زاویه به این اپیزود نگاه کرد که صدها کلون دیجیتالی باید سال ها زجر بکشند تا دو آدم واقعی در دنیای واقعی به هم برسند.
تازه این در حالی است که کلون های دیجیتالی فرانک و ایمی که ما با توجه به نمونه های آنها در اپیزود دیگر به این نتیجه رسیده ایم که چیزی از انسانیت کم ندارد در پایانِ این فرآیند، دیلیت می شوند. در این سناریو کلون های دیجیتالی حکم برده هایی را دارند که باید تمام زندگی شان را صرف این کنند که انسان های واقعی، عشقشان را پیدا کنند. انگار این کلون های دیجیتالی چیزی بیشتر از یک سری موش های آزمایشگاهی نیستند. اما همزمان می توان از زاویه ی دیگری به این ماجرا هم نگاه کرد. می توان گفت فرانک و ایمی ای که داخل دنیای شبیه سازی شده می بینیم نه کلون های دیجیتالی، بلکه الگوریتمی هستند که براساس پروفایل روانشناسی و پرسش نامه ای که فرد پُر کرده و بررسی رفتار و اخلاقش در طول روز ساخته شده اند. آنها بیشتر از اینکه کلون باشند، نماینده ی تصویری خصوصیات شخصیتی کاربر هستند. اگر کلون ها مثل «کریسمس سفید» با اسکن مغز فرد ساخته شده باشند قضیه ترسناک می شود، اما اگر ما فقط در حال تماشای فعل و انفعالات بین پروفایل های کاربران هستیم که هیچی. من خودم دومی را انتخاب می کنم. یا حداقل دومی را ترجیح می دهم. فکر می کنم خود چارلی بروکر هم در طراحی این اپیزود، تئوری دوم را در نظر داشته است. چون در غیر این صورت، پایان بندی زیبای داستان، جلوه ی وحشتناکی به خود می گیرد.
«دی جی» شاید اپیزود کاملا تازه ای نباشد، اما «آینه ی سیاه» ثابت کرده برای موفقیت لزوما به ساختارشکنی نیاز ندارد، بلکه باید همان فرمول را به درستی اجرا کند. نمونه اش «خفه شو و برقص» در مقایسه با «کروکدیل» است. هر دو اپیزودهایی هستند که هدفشان اجرای فضای کاملا نهیلیستی و آزاردهنده ی «خرس سفید» است. اولی در اجرای این فرمول موفق شده و یکی از قوی ترین اپیزودهای سریال از آب درآمده و دومی جزو بدترین ارائه های سریال قرار می گیرد. «دی جی» هم شاید از مسیر «سن جونیپرو» پیروی کند، اما نه تنها موضوع همیشه داغی در زمینه ی روابط انسانی را با موفقیت موشکافی می کند، بلکه همزمان به دنباله ی جذابی برای طرفداران «سن جونیپرو» و نسخه ی امیدوارکننده ی «۱۵ میلیون امتیاز» هم تبدیل می شود. «دی جی» درباره ی این است که اگرچه تکنولوژی می تواند شانس خوشبختی مان را بالا ببرد، اما نمی تواند آن را تعریف کند. این یکی دست خودمان است. اینکه اگرچه تکنولوژی می تواند شانس مان برای موفقیت را بالا ببرد، اما در نهایت این خودمان هستیم که آن را می سازیم. سیستمی که روابط عاشقانه ی کاراکترها را کنترل می کند بیشتر از اینکه موجودیتی شرورانه داشته باشد، بدل به استاد سخت گیری می شود که به طور غیرمستقیم راه و روش دوست داشتن را آموزش می شود. سعی می کند به طور غیرمستقیم دختران و پسران ساکن در کمپ را به سوی گرفتن تصمیم درست هدایت کند. تعجبی ندارد ماشین های بدون راننده ای که ساکنان کمپ را به سوئیت هایشان می رسانند شبیه تاکسی های هندی و مناطق شرق آسیا هستند. مناطقی که با توجه به چیزی که این اواخر در فیلم «بیمار بزرگ» (The Big Sick) هم دیدیم، ازدواج های از پیش برنامه ریزی شده توسط والدین در آنها رواج دارد. سیستم و فرهنگ جاافتاده ای که روابط عاشقانه ی جوانان را کنترل می کنند. ماهیت بی اسم و نشان «سیستم» در «دی جی» به تمثیلی از خیلی از چنین سیستم ها و باورهای اجتماعی و شخصی تبدیل می شود که جلوی فرد را از داشتن زندگی خود می گیرند. راه حل: طغیان و بالا رفتن از دیوار. بعد می فهمید دنیایی که این قدر واقعی و غیرقابل شکستن به نظر می رسید شبیه ساز فریبنده ای بیش نیست. دی جی را حلق آویز کن!

Let’s block ads! (Why?)